De dagdelen dag en nacht worden veroorzaakt door de draaiing van de Aarde om haar eigen as. Hierdoor is altijd één deel van de Aarde naar de zon gericht, terwijl een ander deel van de zon afgericht is. In het deel dat naar de zon gericht is, is het dag, terwijl het in het deel dat van de zon af gericht is nacht is. De Aarde doet 24 uur over één asrotatie; een periode die we ook wel een etmaal noemen. Hoewel een etmaal altijd 24 uur duurt, duren dag en nacht echter lang niet altijd even lang.
De reden dat dag en nacht niet het hele jaar even lang zijn, heeft te maken met de schuinstand van de aardas. De as waarom de Aarde draait (de lijn Noordpool-Zuidpool dwars door de Aarde heen) staat namelijk onder een hoek van ongeveer 23° ten opzichte van het vlak waarin de Aarde om de zon draait. Gedurende een omwenteling om de zon (een jaar), verandert zowel de helling als de richting van de aardas niet. Dit zorgt ervoor dat de noord- en zuidkant van de Aarde gedurende het jaar elkaar afwisselen als kant die naar de zon toe gekeerd is. Dit veroorzaakt de zogenaamde seizoenen. Als het in Nederland zomer is, staat het noordelijk halfrond naar de zon gekeerd. Bij ons zijn de dagen dan lang en warm, terwijl ze op het zuidelijk halfrond kort en koud zijn; het is daar immers winter en de zon heeft moeite het aardoppervlak op te warmen.
Onderstaande video geeft een visuele uitleg over de oorsprong van de seizoenen. Deze video is met name handig voor mensen die moeite hebben het hierboven uitgelegde te visualiseren. (nieuwe video link per 3juli2010)